| Rzecznik, stojąc na straży praw i wolności obywatelskich, dąży do stworzenia realnych gwarancji przestrzegania praw obywateli. W przypadku ofiar przestępstw sprawą podstawową jest realizacja ustawowych zapisów przewidujących uwzględnienie prawnie chronionych praw pokrzywdzonego. Sytuacja ofiar zmienia się na lepsze. Są to jednak zmiany zbyt powolne, stymulowane najczęściej tylko nagłaśnianymi przez media skandalami. Dlatego też Rzecznik chce dążyć do tego, aby były to zmiany realne, systemowe, odczuwane przez wszystkich zainteresowanych oraz aby doszło do integracji poczynań różnych instytucji i organizacji pozarządowych w tej sferze. Przegląd wybranych spraw dotyczących problematyki osób pokrzywdzonych przestępstwem 1.Inspiracja Rzecznika Praw Obywatelskich - wprowadzenie ustawowo umocowanego Krajowego Programu na Rzecz Ofiar Przestępstw Stan sprawy: W toku. W efekcie wieloletnich nacisków Rzecznika Praw Obywatelskich, rządowy projekt programu powstał, ale prace legislacyjne toczą się powoli. Wciąż brak propozycji ustawowego umocowania. W dniu 22 lutego br. Rzecznik ponownie wystąpił w tej sprawie do Premiera RP. 2.Sprawa pozbawiania pokrzywdzonego statusu strony w postępowaniu karnym i złej praktyki niektórych sądów, które z góry zakładają, że w sprawie nie ma konkretnego pokrzywdzonego. Stan sprawy: Sprawa zakończona w 2009 r. Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd Rzecznika Praw Obywatelskich, że niesłusznie wyklucza się ofiarę przestępstwa z postępowania nie rozpatrując każdorazowo, czy jest ona osobą pokrzywdzoną. Zaproponowano odpowiednią zmianę art. 49 K.p.k. definiującego pokrzywdzonego. Ze względów gł. administracyjnych i fałszywego przekonania, że pokrzywdzony zawsze może wystąpić z wnioskiem o nadanie mu ponowne statusu strony, nie zgodzono się na automatyczne utrzymanie statusu strony przez pokrzywdzonego, po zamknięciu postępowania przygotowawczego i wejściu sprawy w fazę jurysdykcyjną. 3.Nadanie statusu strony pokrzywdzonemu w postępowaniu regulowanym ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich Stan sprawy: W toku. Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd Rzecznika Praw Obywatelskich, że udział pokrzywdzonego w sprawie dot. czynu karalnego nieletniego, może wpłynąć na nieletniego wychowawczo i obiecał rozważyć propozycję Rzecznika przy okazji podjęcia prac nowelizacyjnych. Nie wskazał, kiedy zacznie prace nad zmianą ustawy. 4.Dostęp pokrzywdzonego do akt sprawy o wykroczenia Stan sprawy: W toku (czekamy na aktualne informacje). Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd Rzecznika Praw Obywatelskich o konieczności zmian legislacyjnych regulacji dotyczącej dostępu do akt sprawy o wykroczenie na etapie czynności wyjaśniających. Trwają prace legislacyjne nad przygotowanym w Ministerstwie Sprawiedliwości projektem ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wykroczeń oraz niektórych innych ustaw, przewidujący nowelizację art. 38 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. 5.Aresztowanie pokrzywdzonego Stan sprawy: Zakończona w 2008 r. Mimo dwukrotnych wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich, Minister Sprawiedliwości nie podzielił poglądu, że należy zmienić przepisy odnoszące się do możliwości dyscyplinującego aresztowania pokrzywdzonego. Argumentacja Ministra, pomijała kwestie konieczności godnego traktowania pokrzywdzonych i opierała się m.in. na błędnej tezie, iż tzw. areszt wymuszający można stosować w przypadku uporczywego i bezpodstawnego uchylania się od obowiązku złożenia zeznań. Tymczasem wystarczy uporczywe (np. wynikające z lęku przed sprawcą) uchylanie się od złożenia zeznań przez pokrzywdzonego, aby skierować go do aresztu na 30 dni. 6.Przyjazne przesłuchania małoletnich Stan sprawy: W toku (rozważana decyzja o zakończeniu sprawy). Mimo ponowienia wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich i udziału Ministerstwa Sprawiedliwości w koalicji na rzecz przyjaznego przesłuchiwania dzieci, Minister Sprawiedliwości nie podzielił poglądu o konieczności zmian przepisów K.p.k., tak, aby wszystkie dzieci, niezależnie od charakteru popełnionego przestępstwa mogły być przesłuchiwane przyjaźnie (przynajmniej w trybie określonym w art. 185 b K.p.k.). Minister nie zgodził się też na zobowiązanie organów postępowania karnego do przesłuchiwania dzieci w specjalnych pokojach przesłuchań dzieci mimo, że oficjalnie prowadzi akcję certyfikowania takich pomieszczeń. Argumenty Ministra, w mojej ocenie opierają się na nierzetelnej diagnozie przepisów i nie wynikają z rzeczywistego doświadczenia życiowego. 7.Dziecko też może złożyć wniosek w swojej sprawie Stan sprawy: W toku. Minister Sprawiedliwości ważny uznał za ważny postulat Rzecznika w sprawie możliwości złożenia przez dziecko, które ukończyło lat 15 wniosku o ściganie przestępstwa zgwałcenia go. Obecnie czekamy na konkretne informacje dotyczące zamierzeń legislacyjnych w zakresie rozszerzenia uprawnień procesowych dzieci. 8.Przemoc wobec dzieci – kwestia praktyki działania organów ścigania +problem bicia dzieci pod pozorem wychowawczego oddziaływania Stan sprawy: Zakończona w 2009 r. Minister Sprawiedliwości w roku 2008 podzielił pogląd Rzecznika Praw Obywatelskich o naganności bicia dzieci, zlecił przeprowadzenie ogólnopolskie badania akt spraw dotyczących przemocy wobec dzieci, uzupełniając je w roku 2009, również na prośbę Rzecznika o analizę spraw dotyczących przemocy w placówkach, w których mogą przebywać dzieci. Minister w efekcie skierował wytyczne do prokuratur, mające wykluczyć w przyszłości stwierdzone uchybienia. 9.Centralny system rejestracji urazów niewypadkowych dzieci Stan sprawy: Zakończona w 2009 r. Minister Zdrowia nie zgodziła się z poglądem Rzecznika Praw Obywatelskich, iż należy wprowadzić centralny rejestr urazów niewypadkowych dzieci. W jej ocenie zadania MZ powinny się skupiać na leczeniu dzieci. Nie wiemy zatem ile dzieci w Polsce ulega urazom (również psychicznym) w wyniku przemocy, jaki charakter mają urazy i jak są rozległe. Nie wiemy w jakim wieku są dzieci doznające przemocy, nie wiemy w jakim regionie kraju dzieci ulegają najczęściej przemocy, w tym nie wiemy, czy na urazy bardziej narażone są dzieci mieszkające na wsiach czy w miastach. Bez tej wiedzy trudno wyobrazić sobie rzetelną profilaktykę czy też fachowe kampanie społeczne. 10.Szkodliwa dla zwalczania przemocy w rodzinach stereotypizacja w kampaniach społecznych kobiet jako ofiar i mężczyzn jako sprawców Stan sprawy: Zakończona. W efekcie wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, Minister Pracy i Polityki Społecznej zadeklarowała gotowość do współpracy z organizacjami pozarządowymi przy opracowaniu strategii działania na rzecz zmiany krzywdzącego wizerunku mężczyzny w kontekście stosowania przemocy. Organizacje, które wystąpiły do Rzecznika w tej sprawie, zostały o tym powiadomione. 11.Wykonywanie przez Policję zadań w związku z przemocą w rodzinie popełnianą przez sprawców znęcania się będących pod wpływem alkoholu (problem wypuszczania sprawców z izb wytrzeźwień po kilku-kilkunastu godzinach od zdarzenia, bez zapewnienia bezpieczeństwa pokrzywdzonym) Stan sprawy: Zakończona w 2009 r. W efekcie wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, Komendant Główny Policji zobowiązał się do opracowania procedur postępowania Policji wobec sprawców będących pod wpływem alkoholu, czy też innych substancji mających wpływ na ich zachowanie. 12.Ułatwienie uzyskania przez pokrzywdzonego świadczeń odszkodowawczych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia sprawcy szkody od odpowiedzialności cywilnej Stan sprawy: W toku. Minister Sprawiedliwości zgodził się ze stanowiskiem Rzecznika Praw Obywatelskich, iż celowym jest wprowadzenie do porządku prawnego rozwiązań legislacyjnych, które mogą ułatwić uzyskanie przez pokrzywdzonego popełnionym przez inną osobę przestępstwem świadczeń odszkodowawczych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia sprawcy szkody od odpowiedzialności cywilnej. W Ministerstwie Sprawiedliwości wdrożono działania zmierzające do uregulowania prawnego powyższej kwestii. 13.Państwowa kompensata dla pokrzywdzonych – kwestia zbyt wąskiego kręgu uprawnionych i niskiej kwoty maksymalnej Stan sprawy: Sprawa zakończona w 2009 r. W efekcie wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich, poszerzono nieznacznie krąg uprawnionych do uzyskania kompensaty z perspektywy daty popełnionego przestępstwa. Poszerzono też krąg uprawnionych do państwowej kompensaty o pokrzywdzonych czynami nieumyślnymi, których następstwem była śmierć lub ciężki czy średni uszczerbek na zdrowiu Nie zwiększyła się jednak, mimo złożonej przez Ministra Sprawiedliwości deklaracji, maksymalna kwota kompensaty. 14.Rozwój mediacji Stan sprawy: W toku. Oczekujemy na odpowiedź Ministra Sprawiedliwości w sprawie uwag Rzecznika odnoszących się do zaprojektowanej ustawy o zawodzie mediatora (postulat Rzecznika sprzed kilku lat) i możliwości realizacji również innych, wcześniej przedstawianych postulatów, dotyczących warunków prowadzenia i rozpowszechnienia mediacji w Polsce. Do postulatów tych należy: prowadzenia mediacji na wczesnym etapie sprawy karnej (jeszcze przed postawieniem zarzutów) i wprowadzenie mediacji do postępowania w sprawach o wykroczenia. Dorota Krzysztoń Główny Koordynator Programu ds. Pomocy Ofiarom Przestępstw Kliknij i poznaj wszystkie działania Rzecznika Praw Obywatelskich |