| „Ja uważam, że to co robi tata, to jest znęcanie. Znęcanie moim zdaniem to działanie na szkodę drugiej osoby tak, żeby ją zniszczyć, Zachowanie mojego taty wobec mamy wygląda tak, jakby on chciał ją zniszczyć” Adriana lat 16 /źródło: – jedna ze spraw prowadzonych przez RPO/ Znęcanie jest przestępstwem ściganym z urzędu. Podstawą wszczęcia działań w tego typu sprawie może być zarówno zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, złożone przez samą ofiarę znęcania czy też świadka (np. sąsiadkę), jak i własna inicjatywa organów ścigania (Policji, która podczas interwencji stwierdza, że w danym domu dochodzi do znęcania). Zgodnie z art. 207. § 1. Kodeksu karnego, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2. Jeżeli czyn określony w § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Przemoc w rodzinie - jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste członków rodziny (czyli osób najbliższych, wymienionych w art.115 § 1 Kodeksu karnego), a także innych osób wspólnie zamieszkujących lub gospodarujących, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą. /na podstawie Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Dz.U.2005 r. nr 180 poz.1493/ Ochrona przed dalszą przemocą Ponieważ akty agresji ze strony sprawcy mogą trwać mimo wszczęcia postępowania karnego, należy wskazać, że w takiej sytuacji należy kontaktować się z prokuratorem. Istnieje bowiem możliwość zastosowania różnych środków zapobiegawczych np. tymczasowego aresztu czy tzw. zakazu zbliżania (warunkowego dozoru policji połączonego z nakazem opuszczenia przez podejrzanego wspólnie zajmowanego ze sprawcą lokalu). Zaznaczam, że środki te mogą być zastosowane wyłącznie po postawieniu zarzutów. Nie oznacza to, że w sytuacji, gdy konieczna jest natychmiastowa pomoc, a sprawa nadal jest in rem, organy ścigania odmówią działania. Zaznaczam też, że zgodnie z Zarządzeniem nr 162 Komendanta Głównego Policji z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie metod i form wykonywania przez Policję zadań w związki z przemocą w rodzinie w ramach procedury „Niebieskie Karty”, policjant ma obowiązek podjęcia, w razie potrzeby innych niezbędnych czynności zapewniających ochronę życia, zdrowia i mienia osób będących ofiarami przemocy, włącznie z zastosowaniem, na podstawie odrębnych przepisów, wobec sprawcy przemocy środków przymusu bezpośredniego i zatrzymania. Ochrona przed innymi działaniami sprawcy Znęcanie przybiera różną formę, często wyrafinowaną i umykającą uwadze organom postępowania karnego. Analiza akt spraw dotyczących czynu z art. 207 § 1 K.k. wskazuje, że niemal standardowym zachowaniem sprawcy jest wymiana zamków w drzwiach domu, o której „zapomina” powiedzieć swoim ofiarom. Jeżeli pokrzywdzony jest właścicielem bądź współwłaścicielem mieszkania, może natychmiast otworzyć zamki przy pomocy ślusarza, do czego podstawę prawną daje art.343 Kodeksu cywilnego, traktujący o tzw. dozwolonej samopomocy. Można prosić o asystę funkcjonariuszy Policji, którzy powinni, wobec zgłoszonej sprawy dotyczącej znęcania zadbać, aby nie doszło przy tej okazji do naruszenia porządku publicznego. Zaznaczam, że posiadanie i jego ochrona podlega unormowaniom Kodeksu cywilnego. Można dochodzić swoich roszczeń na zasadach określonych w przepisach księgi II Kodeksu cywilnego (ochrona własności- art.222-231, posiadanie – art.336-352). Prawomocny wyrok sądowy wydany w sprawie naruszenia posiadania umożliwi wyegzekwowanie przez komornika sądowego – w sposób przewidziany prawem – przywrócenie naruszonego posiadania. Uzgodnienie wzajemnych relacji ze sprawcą (lub ich wyeliminowanie) w toku postępowania karnego W toku postępowania karnego, po postawieniu zarzutów, zarówno pokrzywdzony, jak i sprawca mogą wystąpić na podstawie art. 23a Kodeksu postępowania karnego z wnioskiem o przeprowadzenie bezpłatnej dla nich mediacji. Mediacja odbywa się za zgodą stron (można z niej bez konsekwencji zrezygnować) i jest poufna. Nie ma na celu ustalenia, czy faktycznie doszło do znęcania (tym zajmują się organy postępowania karnego), ale porozumienie stron np. w zakresie dalszych, ewentualnych relacji (lub ich braku) czy pojednania, przeproszenia, zadośćuczynienia. W ugodzie mediacyjnej mogą być zawarte różne kwestie np. sposób opieki nad dziećmi, korzystania ze wspólnego lokalu, konieczność terapii antyagresyjnej czy alkoholowej itd. Zasadą jest (pilnowaną przez mediatora), że rozwiązania przyjęte przez strony muszą być realne. Stąd ważne jest uściślanie w treści ugody terminów wykonania czynności, do których zobowiązał sie sprawca. Nic przy tym nie stoi na przeszkodzie, aby w ugodzie mediacyjnej zawarty był jedynie zapis o przeproszeniu pokrzywdzonego czy zapisy dotyczące działania sprawcy na rzecz innych osób/instytucji (np. wolontariat w organizacji pozarządowej zajmującej się przemocą w rodzinie). Mediator pomaga stronom w rozmowie, pomaga wypracować rozwiązania, sformułować ewentualną ugodę, zajmuje się sprawami organizacyjnymi (np. uzgadnia terminy spotkań). Zasadą jest, że mediacji nie prowadzi się, jeżeli przestępstwo nadal trwa. Nie można jej prowadzić, również w przypadku, gdy stan psychiczny którejś ze stron to utrudnia (choć warto rozważyć, czy np. pokrzywdzony z zespołem stresu pourazowego, nie powinien poddać się terapii, a następnie wziąć udział w mediacji). Zaznaczam, że wobec faktu, że w przypadku znęcania, sprawca tego czynu dominuje nad pokrzywdzonym (przewaga może być zarówno fizyczna, jak psychiczna czy ekonomiczna), mediator musi zadbać o to, aby pokrzywdzony nie został zdominowany także podczas tego postępowania. Sąd karny wymierzając karę bierze pod uwagę pozytywne skutki mediacji (art.53 § 3 K.k.). Nic nie stoi również na przeszkodzie, aby skorzystał z jej treści, wybierając środki oddziaływania na sprawcę i określając jego zobowiązania w przypadku zawieszenia wykonania kary (patrz: art.72 K.k.). Dorota Krzysztoń Główny Koordynator Programu ds. Pomocy Ofiarom Przestępstw |
| - Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. z dnia 20 września 2005 r., Nr 180, poz. 1493).pdf |
| - Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie stadnardu podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar w rodzinie.pdf |
| - Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie.pdf |
| - Obowiązki policji w przypadku zgłoszenia przemocy w rodzinie.pdf |
| - Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska linia" |